Bebekler de konuşur

Bilim insanı Yasemin Yusufoff, gençlik yıllarında birçok idealist gibi barışı sağlamak, dünyayı değiştirmek gibi hedefler koymuş önüne.
Fakat üniversite yıllarında anlamış ki, sahip oldukları pek bir şey değiştirmesine fırsat vermeyecek kadar kısıtlı. O zaman, insanları eğiterek az da olsa dünyayı iyileştirebileceğine karar vermiş. Araştırdıkça ve okudukça bu sefer de fark etmiş ki, hapishanelerdeki pek çok insan ve ruhsal sorunlardan muzdarip olanlar, çocukluklarında yaşadıkları kötü olayların izlerini taşıyorlar. Çünkü anne ve babaları sistematik bir şekilde eğitecek hiçbir kurum yok! Yusufoff, bunun büyük bir eksiklik olduğunu düşünerek Bebek Üniversitesi’ni kurmuş.
www.bebekuniversitesi.com.tr



Yasemin Yusufoff kimdir?
“Bebek İşaret Dili” kitabının yazarı Yasemin Yusufoff, Türk kökenli bir Bulgaristan vatandaşı. Siyaset ve uluslararası ilişkiler eğitimini Amerika’da New York Üniversitesi’nde tamamladı, akademik çalışmalarına Japonya’da devam etti. Evlenip İstanbul’a yerleşti. Üç ve on dört yaşlarında iki kızı var.

“Bebek İşaret Dili” isimli bir kitap yayınladınız ve bu konuda akademik eğitim veriyorsunuz. Bu fikir nasıl ortaya çıktı?
Günümüzde kombi takmak için bile sertifika isteniyor, ama dünyaya gelmiş bir bireyin yetiştirilmesi konusu tamamen insanların alışkanlıklarına bağlı ilerliyor. Eskiden bilgi ve kaynak eksikliği varmış, dolayısıyla annemizden ne görürsek onu yapıyormuşuz. Yanlış da olabilen bilgiler, alışkanlıklar kuşaktan kuşağa bu şekilde yayılıyormuş. Ayrıca beyin teknolojileri bugünkü kadar gelişmiş olmadığından, bebeğin beyin gelişimi konusunda bilgi sahibi olmak imkansızmış. Ben, yenilenen ve gelişen evrensel bilgileri sürekli takip ediyor, dünya çapında pek çok kongreye katılıyor ve kitaplar okuyorum.  Çabalarım, Türkiye’deki ebeveynlere de çocuk yetiştirme konusunda faydalı bilgiler sağlamak yönünde. Geçen sene Amerikan Pediyatri Akademisi resmi olarak bebek işaret dilini onayladı. Yani, artık ABD’deki çocuk doktorları bebek işaret dilini hastalarına önermeye başladılar.

Araştırmalarınız doğrultusunda, bebeklere ek işaret dili öğretilebildiğini ve bebeklerin o işaretleri kullanabildiklerini söylüyorsunuz. Bebek işaret dili tam olarak nedir?
Bebek işaret dili, birine yol tarif ederken ya da uzaktan “Gel” derken yaptığımız hareketler gibi günlük hayatta zaten kullandığımız işaretlerin bir uzantısı. Bebekler, hiç öğretmesek bile bize bir şeyler anlatmak için birtakım işaretler kullanıyorlar. Mesela, “Al beni!” demek için kollarını yukarı kaldırıyorlar. Bebek işaret dili, bu doğal iletişim aracını zenginleştiriyor. Yani, günlük hayatınızı kolaylaştıracak işaretler kullanmaya başlıyorsunuz; süt, alt değiştirme, banyo yapma, can acıması gibi duygu ve eylemleri işaretlere döktüğünüzde, bebeğiniz bir süre sonra sizden gördüğü hareketleri kullanmaya başlıyor. Amerika’da yüz binlerce aile tarafından 25 yılı aşkın zamandır kullanılan bu dilin ana araştırmacıları, Kaliforniya Üniversitesi profesörleri Linda Acredolo ve Susan Goodwyn.

Bebek işaret dilinin bir annenin kendince geliştirebileceği vücut dilinden farkı nedir? 
Ben kitabımda Amerikan İşaret Dilini (American Sign Language) referans aldım, çünkü bebek işaret dili Amerika’da gelişmiş bir sistem. Ayrıca Amerikan İşaret Dili öğrenmek isteyenler için pek çok kaynak mevcut. İşaretleri uydurmanın bir sakıncası var, o da daha sonra unutabilecek olmanız. Oysa bizim kullandığımız işaret dili üzerine birçok sözlük bulunduğundan, istediğiniz işaretin anlamına kolaylıkla ulaşabilirsiniz.

Bu dili ne zaman kullanmaya başlamalıyız?
Net bir cevap yok, o nedenle cevaba bazı sorularla ulaşabiliriz. Aşağıdaki sorulardan en az ikisine evet cevabı veriyorsanız bebek işaret dilini kullanmaya hazırsınız demektir:
] Bebeğiniz bazı şeyleri size eliyle gösteriyor mu?
] Size oyuncaklarını uzatıp tepki vermenizi bekliyor mu?
] “Başbaş” yapıyor mu?
] Size başıyla ya da mimikleriyle bir şeyler anlatmaya çalışıyor mu?
] Resimli kitaplar ilgisini çekmeye başladı mı?
] Birkaç kelime söyleyebilmesine rağmen, söylemek istediği bazı önemli şeyleri henüz ifade edemiyor mu?

İşaret dilini bebeğimize nasıl öğretebiliriz? 
Bebek işaret dilini öğretme konusunu kitabımda ve seminerlerimde detaylı şekilde anlatıyorum. Ama kısaca “başbaş” ya da “gelgel”i nasıl öğretirseniz, bu işaretleri de öyle öğretiyorsunuz.
] Öncelikle bebeğiniz için anlamlı olan temel ihtiyaçlarıyla başlayabilirsiniz. Örneğin, süt, daha, mama gibi 3-5 tane işaret seçin. Bebeğiniz de öğrenip bu işaretleri kullanmaya başladığında üzerine yeni işaretler ekleyebilirsiniz.
] İşaretleri tam o kelimeyi söylerken uygulayın. “Süt mü istiyorsun?” derken ilgili işareti de birlikte kullanın ve tekrarlayın.
] İşaretini yaptığınız kelimeyi vurgulayıp, biraz daha yüksek sesle ve diğer kelimelere göre daha abartılı söyleyin. “Süt”ü örnek verirsek: “Süt ister misin? Tamam sana süt vereceğim. Gidip süt getireyim. İşte al sana süt” gibi, kelimeyi mümkün olduğu kadar sık ve vurgulu tekrarlayın.
] Kelimeyi her söylediğinizde, beraberinde işaretini de yapın ve bebeğin çevresindekilerin de aynı kelime için aynı işareti yapmalarını sağlayın.
] İşaretlerle konuşmayı hayatınızın bir parçası haline getirin ve her fırsatta kullanın.

Ne kadar zamanda aynı dili konuşabilir hale geliriz?
Altı aylıkken öğretmeye başlarsanız, yedi buçuk sekiz aylık olduğunda işaretleri kullanmaya başlar. Püf noktası, bebeğin işaretleri sürekli görmesinin gerektiği. Zamanla işaretleri öğrenip kullanmaya başlar. Eğer daha büyük, örneğin 10-15 aylık bir bebeğiniz varsa öğrenme süreci daha hızlı olur. Hatta gösterdiğiniz işaretleri hemen sonraki hafta kullanmaya başlayabilir.

Bebeğimize ve bize faydaları neler?
Bir anne olarak, bebek işaret dilini kullanan bebeklerin daha az ağladığını, daha akıllı davrandıklarını ve daha zeki olduklarını gözlemledim. 25 yıldan uzun süren bilimsel araştırmaların sonuçlarına bakarsak, bebek işaret dilini kullanan bebekler kullanmayanlara göre;
] daha az ağlar,
] daha erken konuşur,
] daha yüksek IQ’ya sahip olur,
] daha çok sözcük bilir,
] kitaplara daha çok ilgi duyar,
] okulda daha başarılı olur,
] ebeveynle daha güçlü bağ kurar,
] sosyo-duygusal gelişim bakımından avantajlıdır,
] öz güven sahibi olur,
] ellerini daha kolay ve etkili kullanır.
Tabii ki bebek işaret dilinden sadece bebeğiniz fayda görmez. Sizin için faydaları şöyle:
] Çocuğunuzun aklı ve kişiliği hakkında fikir edinirsiniz.
] Bebeğinizin ne kadar zeki olduğunu anlarsınız.
] Etkileşiminiz iki yönlü olacağı için sırf bebek bakımıyla yorulmaz, aynı zamanda küçük bir insanla iletişim kurarak vakit geçirmiş olursunuz.
] Bebek işaret dili kullanmak beyninizi genç tutar. Özellikle alışkın olmadığınız konularda yeni şeyler öğrenmek beyni parlatmanın en iyi yollarından biridir.
] Kendinizi bir ebeveyn olarak daha bilinçli ve yetkin hissedersiniz. Bir çalışmada, bebek işaret dili kullanan annelerin kendilerini diğer annelerden daha yetkin hissettikleri tespit edilmiş. Bebeğinizin ihtiyaç ve isteklerini karşılama hususunda kendinizi daha muktedir ve bebeğinize anlatmak istediklerinizi anlatma konusunda daha güçlü hissedersiniz.

Her anneyle bebeği için uygun mudur? 
Evet. Her sağlıklı bebek işaretleri öğrenip kullanabilir. İnanmayan, bir işaretle deneme yapsın!

Siz kızınızın küçük dünyasına ilk ne zaman dahil oldunuz? 
Kızım henüz yedi aylıkken “ışık” işaretine benzeyen bir şeyler yapıyordu, ama gerçekten bunu mu anlatmaya çalışıyordu emin değildim. Bu yöntemin nasıl bir mucize olduğunu aslında sekiz aylıkken bana bakıp “süt” işaretini yaptığında anladım. O anı unutamıyorum. Annemin kucağındaydı, bana baktı ve net bir şekilde “süt” işaretini yaptı, aynı zamanda da “mam” dedi! Daha önce de ara sıra “mam” diyordu ama anlamlı bir şekilde kullandığını düşünmüyordum. Bebeklerimizin gerçekten ne kadar akıllı olduklarını çok daha iyi anlayabiliyoruz.

Eşiniz de bu dili kullanıyor mu ya da ne zaman gerçekliğini fark etti? 
Eşim, bizzat ne kadar araştırdığımı ve dillerle ilgili çalışmalarımı bildiği için bu konuda her zaman beni destekledi ve kızımız için bu işaretleri kullandı. Faydasını ise Celine işaretleri kullanmaya başladıktan sonra anladı. Zaten yeni olan herkes bu konuya önce şüpheyle yaklaşır. Ben de öyleydim. “Yine ne satmaya çalışıyorlar? Yok öyle bir şey!”, “Bizim annelerimiz bebek işaret dili mi kullandı? Biz yine de konuşmayı öğrendik” ya da favorim olan “İşaret kullanmak konuşmasını geciktirir” gibi… Çevrenizdeki pek çok ebeveyn bütün araştırma sonuçlarını, özellikle de işaret dilini kullanan bebeklerin daha çabuk konuşabildiklerini okusa bile bu tarz tepkiler verir. Ama bebeğin o ilk işaretini kullanmaya başladığını gördükten sonra, “Hımm, varmış bir gerçeklik payı” demeye ve işaretleri kullanmaya başlıyor insan.

Bebek işaret dilinin temel kuralları hakkında kısaca bilgi verir misiniz?
Temel kuralları şunlar:
] Bebeğiniz altı aydan daha büyük ise, sürekli kullandığınız 2-3 işaret olsun.
] Kelimeyi her söylediğinizde o işareti yapın.
] Eğlenceli olun! Bebeğinizi zorlarsanız, sıkarsanız, her konuda olduğu gibi ayak direr.
] İşi çözdükçe bebeğiniz de işaret uydurmaya başlayabilir. Bence bunları siz de kullanın. Sonuçta ona bir şekilde mantıklı gelmiştir ki o işareti uydurmuştur.
] Sabırlı olun. İşaretin aynısı olmasa bile benzerini yaptığında mutluluğunuzu görsün.

Bir reaksiyon gelmezse sebebi ne olabilir? Herhangi bir rahatsızlık olabilir mi?
Bebeğiniz sağlıklıysa ve siz sürekli işaretleri kullanıyorsanız, geç de olsa bu işaretleri kullanmaya başlar. Tabii işaretlerle beraber zorla öğretmeye çalışmak gibi negatif duygular aktarıyorsanız, kullanmamayı da tercih edebilir.

Sosyo-duygusal bakımdan faydaları nelerdir?  
Sosyo-duygusal gelişimi pozitif yönde etkileyen bebek işaret dili, duyarlı ebeveynlik ve güvenli bağlılık hususlarında paha biçilmez bir araç niteliğinde. Psikologlara göre duyarlı ebeveynlik, başka bir deyişle bebeğinizin göndermeye çalıştığı mesajların farkında olup ihtiyaçlarını ivedilikle gidermek, sağlıklı bir ruh gelişiminde en önemli etmendir. Bebeğiniz istediğini ya da istemediğini anlatabileceği için, size bağlanma gelişim aşamasını en iyi şekilde değerlendirmiş oluyorsunuz. Ayrıca:
] Bebeğiniz çok daha az hayal kırıklığına uğrayacaktır, çünkü bebeklerde hayal kırıklığı iletişim kuramama ve/veya ihtiyaçlarının karşılanmamasından kaynaklanmaktadır. Daha az hayal kırıklığı aranızdaki bağı güçlendirir.
] Bebek işaret dili ile ilgili olmayan araştırmalarda dahi, bakışlarını ilgili yere çevirebilen ya da işaret ederek gösterebilen bebeklerin daha mutlu ve kolay bakılabilir oldukları bulunmuştur.
] Bebeğiniz işaret dili kullandıkça sizin pozitif reaksiyonlarınızı alacak ve yüreklendirmenizle kendine olan güvenini pekiştirecektir.